Báo cáo lâm sàng Dược sĩ nên biết...

Chuyên mục: Khoa học Y - Dược , Lượt xem: 2223

5 báo cáo thực hành lâm sàng thú vị Dược sĩ nên biết

 

          Báo cáo ca lâm sàng (case report) là tài liệu khoa học lưu lại biểu hiện lâm sàng bất thường, phương pháp điều trị, tác dụng phụ, đáp ứng điều trị của từng người bệnh cụ thể. Chúng ta có thể tìm thấy trong báo cáo lâm sàng hàng loạt các thông tin bao gồm: dấu hiệu, triệu chứng, chẩn đoán, điều trị và theo dõi sau điều trị.  Hầu hết các chuyên gia sử dụng báo cáo lâm sàng như bằng chứng hàng đầu trong chăm sóc sức khỏe và thực hiện các nghiên cứu sâu hơn trong tương lai.

 

         Thông qua báo cáo này, người Dược sĩ và các sinh viên Dược biết được tiến triển bệnh, đáp ứng bất thường và hiệu quả sử dụng thuốc.

 

         Bài báo này nêu ra 5 báo cáo thuốc được công bố. 

 

1.     Risperidon chống đái dầm [1]

 

Không có văn bản thay thế tự động nào.

 

          Risperidon thuốc chống loạn thần không điển hình chỉ định trong điều trị tâm thần phân liệt, rối loạn lưỡng cực, dễ kích thích liên quan đến rối loạn tự kỷ. Một số báo cáo trong tài liệu y học cho thấy tác dụng phụ của Risperidon gây đái dầm, các báo cáo khác chỉ ra Risperidon gây tiểu tiện không tự chủ.

 

          Báo cáo năm 2010 về một bé gái 12 tuổi thường xuyên đái dầm vào mỗi đêm. Trong 3 năm trước khi báo cáo đã công bố, bé có những biểu hiện của cười không kiểm soát (inappropriate smiling), không quan sát thấy các triệu chứng về tâm thần hay hành vi nào khác. Dùng risperidon 0,5mg cho người bệnh uống mối tối để điều trị chứng cười không kiểm soát. Vào ngày điều trị thứ 10, bố mẹ bé thông báo bé chỉ có 1 lần đái dầm và cho đến ngày điều trị thứ 20, bé hoàn toàn không đái dầm và chứng cười không kiểm soát cũng hết. Dừng thuốc sau 10 ngày, cả hai triệu chứng đều xuất hiện trở lại. Sau đó, cho người bệnh sử dụng lại risperidon theo dõi sau 3 tháng, cả hai triệu chứng đều biến mất. 

 

2.     Điều trị chứng tự kỷ với phenytoin liều thấp [2]

 

Trong hình ảnh có thể có: một hoặc nhiều người, mọi người đang ngồi và trong nhà

 

          Tự kỷ là chứng rối loạn phát triển đặc trưng do khiếm khuyết trong chức năng giao tiếp xã hội. Hiện nay, Cơ quan quản lý Thuốc và Thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) chỉ phê duyệt hai thuốc điều trị chứng tự kỷ là risperidon và  aripiprazol. Chỉ định đặc biệt hai thuốc này trong chứng rối loạn hành vi liên quan. 

 

          Năm 2015, một báo cáo được công bố chứng minh tác dụng chống động kinh của phenytoin (tên thương mai Dilantin) để tăng cường chức năng hoạt động xã hội trên người bệnh mắc chứng rối loạn tự kỷ. Người bệnh nam 19 tuổi được chẩn đoán bị tự kỷ, rối loạn tăng động kèm thiếu chú ý (ADHD-Attention-deficit hyperactivity disorder ). Người bệnh có những hành vi vô cảm, liên tục gây rối, gặp khó khăn trong xây dựng và duy trì các mối quan hệ, dễ cô lập với xã hội, lảng tránh tiếng ồn, ánh sáng và đám đông.

 

          Sau khi đặt dưới lưỡi phenytoin với liều thấp 2 mg, người bệnh có dấu hiệu cải thiện chức năng xã hội ở nhiều khía cạnh. Cụ thể, lần đầu tiên anh sử dụng  được ánh mắt, có cử chỉ điệu bộ trong giao tiếp. Tiếp tục uống viên nang phenytoin 2 mg hàng ngày, không quan sát thấy các cơn giận dữ, gây hấn, các dấu hiệu về hành vi.

 

          Nhưng khi dừng thuốc 4 tuần, các triệu chứng bệnh đã cải thiện xuất hiện trở lại. Sau đó, người bệnh dùng thuốc phenytoin với liều 5 mg làm giảm các triệu chứng trong thời gian 18 tháng theo dõi.

 

          Theo tác giả báo cáo, thuốc chống động kinh có tác dụng dược lý điều trị bệnh tự kỷ không bất ngờ vì bệnh động kinh và  tự kỷ có thể chung nguồn gốc phát triển thần kinh. Mối quan hệ chính xác giữa 2 bệnh này vẫn chưa được xác định. 

 

3.     Giảm đau dây thần kinh sinh ba với Sumatriptan đường uống [3] 

 

Trong hình ảnh có thể có: 2 người

 

          Đau dây thần kinh sinh ba (trigeminal neuralgia) là tình trạng đau mạn tính vùng dưới mặt và hàm. Mỗi năm ước tính có 150.000 người được chẩn đoán bị chứng đau này. Để điều trị, có thể lựa chọn phẫu thuật hay dùng thuốc như carbamazepin, baclofen, phenytoin, gabapentin và/hoặc opioid. Trong tài liệu y học, cơn đau dây thần kinh được mô tả như cơn đau dữ dội nhất đối với người bệnh.

 

          Trong một báo cáo công bố năm 2009, người bệnh nữ kháng trị với dây thần kinh sinh ba điều trị với sumatriptan, một chất đồng vận serotonin được FDA phê chuẩn cho chứng đau nửa đầu.

 

          Người bệnh 51 tuổi có tiền sử 4 năm mắc bệnh dai dẳng, đau vùng mặt bên phải, đau cả 3 nhánh của dây thần kinh sinh ba, xảy ra trung bình 2-3 lần mỗi tuần. Sử dụng một số thuốc và phương pháp điều trị nhưng không giảm các triệu chứng. Các thuốc dùng như gabapentin, carbamazepin, dothiepin, pregalabin, numesulid, oxycodon. Các phương pháp điều trị làm giảm áp lực cho dây thần kinh sinh ba bên phải, cắt bỏ bằng sóng cao tần.

 

          Sau đó, cho người bệnh dùng sumatriptan 50 mg khi khởi phát đau vùng mặt cùng với một liều duy trì propranolol 160 mg mỗi ngày. Người bệnh nhanh chóng đáp ứng điều trị, tần suất cơn đau giảm từ 2-3 lần mỗi tuần xuống còn 1 lần/ 2 tuần.

 

Không có văn bản thay thế tự động nào.

 

          Cơ chế tác dụng của sumatriptan trên người bệnh này chưa được giải thích rõ ràng. Tác dụng của thuốc gây co mạch máu trong não có thể làm giảm bất cứ sự chèn ép xảy ra ở gốc dây thần kinh sinh ba bị ảnh hưởng. Các tác giả gợi ý lựa chọn trong điều trị đau dây thần kinh sinh ba khi các phương pháp điều trị tiêu chuẩn không có tác dụng. Tuy nhiên cần nghiên cứu sâu hơn để kết luận tác dụng của sumatriptan đối với đau dây thần kinh sinh ba. 

 

4.     Duloxetin trong điều trị đau khuỷu tay kháng trị. [4]

 

Trong hình ảnh có thể có: 1 người

 

          Đau khuỷu tay là một rối loạn cơ xương đặc trưng do cơn đau ở khuỷu tay vì hoạt động quá mức. Các phương pháp điều trị bao gồm dùng thuốc giảm đau chống viêm nonsteroid (NSAIDs), tiêm steroid. Các phương pháp không dùng thuốc  như chườm lạnh khuỷu tay, bảo vệ khuỷu tay, vật lý trị liệu hoặc phẫu thuật trong trường hợp kháng thuốc.

 

Không có văn bản thay thế tự động nào.

 

          Năm 2008, các nhà nghiên cứu đã công bố báo cáo lâm sàng hai người bệnh không đáp ứng điều trị khi dùng thuốc cũng như can thiệp bằng phẫu thuật. Sau đó người bệnh được điều trị bằng duloxetin. Cả hai người bệnh nữ khỏe mạnh 32 tuổi và 27 tuổi, có biểu hiện đau khuỷu tay dữ dội trong 18 tháng. Người bệnh vẫn đau mặc dù điều trị bằng thuốc giảm đau, tiêm steroid tại chỗ, dùng các phương pháp vật lý trị liệu, phương pháp chườm lạnh, siêu âm hay phẫu thuật. Cả hai người bệnh sử dụng duloxetin 60 mg mỗi ngày. Sau 4-6 tuần, triệu chứng đau giảm đáng kể,  người bệnh hết đau hoàn toàn sau 6 tháng.

 

          FDA đã cấp phép lưu hành duloxetin là chất ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrin, dùng điều trị trầm cảm cùng với đau xơ cơ, đau cơ xương mãn tính và bệnh thần kinh ngoại vi ở người đái tháo đường. Các cơ chế của thuốc trong điều trị chứng đau khuỷu tay tương tự như vai trò của thuốc trong điều trị đau cơ xương mãn tính và xơ cơ. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu chưa thể giải thích trạng thái duy trì phục hồi ở hai người bệnh này.

 

5.     Naltrexon điều trị lệch lạc tình dục [5,6]

 

Trong hình ảnh có thể có: một hoặc nhiều người

 

          Lệch lạc tình dục một rối loạn tình dục đặc trưng có những tưởng tượng quá mức, kích thích ham muốn tình dục hoặc những hành vi liên quan đến đồ vật, tình trạng này diễn ra trong khoảng thời gian ít nhất là 6 tháng. Những tưởng tượng hay hành vi như vậy hầu như chỉ xuất hiện ở nam giới, thường dẫn đến suy giảm ý nghĩa lâm sàng hoặc suy giảm hoạt động xã hội. Ví dụ về ham muốn tình dục lệch lạc hướng vào chân, tóc, quần áo, đồ cao su và chất dịch cơ thể.

 

          Năm 2014 các nhà nghiên cứu báo cáo một ca về người bệnh nam 40 tuổi đã có gia đình, có cảm giác quá mức: đi lang thang vào ban đêm lấy trộm đồ lót phụ nữ để thỏa mãn tình dục từ khi còn 25 tuổi. Ông bị an ninh địa phương và hàng xóm bắt gặp ăn cắp đồ lót nhiều lần. Ông cho biết đã nhiều lần cố gắng kiểm soát hành vi này nhưng không kết quả. Ngoài ra, ông nghiện rượu và cần sa.

 

Không có văn bản thay thế tự động nào.

 

          Sau khi thử nghiệm fluoxetin thất bại, cho người bệnh uống naltrexon 50 mg mỗi ngày để cai nghiện rượu. Ông tiếp tục dùng thuốc 11 tháng và cho biết  không còn những ham muốn thực hiện hành vi lấy trộm đồ lót phụ nữ để thỏa mãn tình dục và đã hạn chế sử dụng rượu và cần sa.

 

          Trong tài liệu y học, naltrexon được chứng minh điều trị thành công một số rối loạn như nghiện rượu, lệch lạc tình dục (paraphilias) và nghiện cờ bạc. Ngoài ra, trong một báo cáo công bố vào năm sau, naltrexon có hiệu quả đối người sử dụng đồ vật để thỏa mãn tình dục. Cơ chế của naltrexon có thể là do  giảm giải phóng dopamin.

 Nguyễn Thị Thảo  (st)

 

 

 

Các tin mới khác